V2 in Gaasterland

Van alle gebeurtenissen in de tweede wereldoorlog is er niet één die zoveel impact op de mensen in Gaasterland heeft gehad dan de lanceringen van de V2 raket in het Rijsterbos. Ook Gaasterland werd bezet gebied waar de Duitse verordeningen moesten worden nageleefd. Verschillende Joodse gezinnen zaten ondergedoken en vele mensen uit het westen zochten hier voedsel en een tijdelijk onderkomen. Er waren niet veel plaatsen waar permanent Duitse troepen waren gelegerd, uitgezonderd het radarstation Kamp Sondel én in de herfst van 1944 bij Kippenburg en het Rijsterbos om Vergeltungswaffe 2, ook wel Aggregat A4 genoemd, te lanceren richting Engeland en België.

Kaart met globale plaats van het lanceerplatform V2

Globale plaats lanceerplatform V2

Het was op maandag 25 september 1944 rond 19.00uur dat de bewoners van Rijs en omstreken werden opgeschrikt door een intens donderend lawaai vanuit het Rijsterbos. Het was het geluid van de eerste gelanceerde V2 met als doel om Engeland te vernietigen. Niemand wist eerst wat dit te betekenen had. Er zouden nog 75 volgen. De Lehr- und Versuchsbatterie 444 werd in voorgaande nachten in het geheim vanuit de V2 lanceerplaats te Serooskerke op Walcheren verplaatst naar het Rijsterbos. De geallieerden rukten in Operation Market Garden zo ver op naar het noorden dat het de Duitsers te heet onder de voeten werd. De Batterie, opgeleid om de V2 te lanceren, werd verdeeld over een aantal plaatsen: Hotel Jans  en Hotel Rijsterbos maar ook in de villa van de Boerenschool (beter bekend als Medisch Kindertehuis Mooi Gaasterland) en particuliere huizen in de omgeving van Rijs. Een gedeelte kreeg een plaats in hotel-cafe Kippenburg en de naastgelegen boerderij van Botte Schotanus.

Aanvoerroutes

Het station van Heerenveen was de plaats waar de eerste series raketten van de trein met een mobiele 16 tons kraan op de vidalwagens werden getakeld. De locomotief met wagons waren gecamoufleerd om de vijand zo veel mogelijk te misleiden.

 een mobiele 16 tons kraan in actie.

 

De route liep via Oudehaske, Joure, St Nicolaasga en Sloten naar het Haskeplein in Balk. Hier stonden regelmatig enkele V2's verstopt tussen bomen. De reis werd vervolgd via de Van Swinderenstraat en de Houtdyk  langs de Luts naar Kippenburg .

 

een 15m lange vidalwagen geschikt om de meer dan 2000kg lege raket te dragen.

Ook op het station van Sneek werden V2's op vidalwagens getakeld. Van daaruit ging de route via Hommerts, Jutryp en Woudsend naar Balk via de Wilhelminastraat. Daar moest een scherpe bocht naar rechts gemaakt worden om op de Van Swinderenstraat  richting Kippenburg te komen . Een keer sneuvelde er een raam op de hoek bij Teernstra.

geel : route vanaf Heerenveen naar Balk. rood : route vanaf Sneek naar Balk.

zwart: route Balk via Kippenburg naar het Rijsterbos.

Technisch station Kippenburg

Het hele transport van de vidalwagens met V2 raket vond plaats zogauw de duisternis was ingevallen. Enkele plaatsen zoals het park bij Thabor in Sneek en het Haskeplein in Balk fungeerden als tijdelijke schuilplaats. De brandstof ,vloeibare zuurstof en alcohol, alsook de explosieven werden apart per auto aangevoerd.

 een brandstofwagen (opel Blitz )

Vanaf de Houtdyk moesten ze over de stenen boogbrug van de Luts om bij Kippenburg te komen. Het was een vrij smalle brug die voor manouvreerproblemen zorgde. Nu nog zijn de beschadigingen te zien .

duidelijke beschadigingen door het v2 transport


Achter de voormalige kippenboerderij was een veldmagazijn ingericht waar gespecialiseerd personeel klaar stond om de raketten en andere materialen te ontvangen.Vervolgens werden verschillende tests uitgevoerd op de aandrijfsystemen ,de stuurinrichting, de alcoholtank en bedrading .
Op deze locatie werd ook het 1000 kg zware explosief gemonteerd.

getuigenverslag van Age Keulen over de situatie rond Kippenburg.

Door de getuigenverklaringen krijgen we een beeld van wat er zoal gaande was. Zo stond er een Duitse radiowagen in de boerenschuur van de familie Keulen voor iedereen verder onzichtbaar. Waarschijnlijk stond deze radiowagen in contact met de commandowagen in het Rijsterbos. Van de commandant kreeg men opdracht om de volgende raket richting Rijsterbos te transporteren. De raket werd tijdelijk geparkeerd waar nu de snackbar is gelegen. Zo gauw de opdracht was gegeven werd begonnen tankauto's te vullen met water uit de Rijstervaart. Dit water werd gebruikt om de bomen ,de zo belanrijke camouflage , rondom de lanceerplaats nat te houden tijdens de lancering.

Vanaf de weg was er niets dan een groot camouflagenet te zien, die was gespannen tussen de eerste twee bomen van het bos. Twee klossen waaraan het net werd opgehangen bevinden zich nog  op dezelfde plaats. De rechter klos is niet meer zichtbaar door de overwoekerende klimop.

Video ( met Engels commentaar) over het lanceren van de V2

Disclaimer

Het verhaal over de V2 is nog in bewerking.Feiten worden gezocht in krantenknipsels , interviews met getuigen en nog aanwezige voorwerpen of foto's.De verhalen zijn opgetekend en vastgelegd in digitale bestanden waarbij sommige veronderstellingen zich tegenspreken .Dit bewijst ook dat de Duitse militairen zoveel mogelijk uit het zicht van de bevolking hun opdracht uitvoerden.De getuigenverslagen zijn hoofdzakelijk van mensen die in de oorlog een zeer jonge leeftijd hadden .Materiaal dat wordt gebruikt komt deels van de zeer uitgebreide en betrouwbare Engelse site over  de ontwikkeling en het gebruik van de a4/V2 raket :