De V2 in Gaasterland

 

Het Rijsterbos , een geliefd wandelbos in Gaasterland , werd op een dag verboden gebied ! Grote camouflagenetten werden aan de ingang van het bos opgehangen. Niemand had ook maar iets in de gaten van wat zou gaan gebeuren...


Het zou een periode worden die zijn weerga niet kende. Gaasterland moest zich in oorlogstijd , net als de rest van Nederland, ook houden aan de Duitse verordeningen. Verschillende Joodse gezinnen zaten hier ondergedoken. Veel mensen uit het westen zochten voedsel en een tijdelijk onderkomen. Er waren niet veel plaatsen waar permanent Duitse troepen waren gelegerd . Een uitzondering was het radarstation Kamp Sondel .


In de herfst van 1944 kwam daar ineens het Rijsterbos bij. Dit werd de plaats om de V2 ,een vernietigingsraket, te lanceren richting Londen en Antwerpen.


Kaart met globale plaats van het lanceerplatform V2
Globale plaats lanceerplatform V2


Het was op maandag 25 september 1944 rond 19.00uur dat de bewoners van Rijs en omstreken werden opgeschrikt door een intens donderend lawaai. Niemand wist eerst wat dit te betekenen had. Het was het geluid van de eerste gelanceerde V2 met als doel om zoveel mogelijk schade in Engeland aan te brengen.


Je hoorde en zag de raket hoogstens een minuut en dan was hij al weer verdwenen.


Er zouden nog 75 volgen. De Lehr- und Versuchsbatterie 444 , een van de meerdere lanceereenheden onder algehele leiding van ss generaal Kammler  , werd in voorgaande nachten in het geheim vanuit de V2 lanceerplaats te Serooskerke op Walcheren verplaatst naar het Rijsterbos. De geallieerden rukten in Operation Market Garden zo ver op naar het noorden dat het de Duitsers te heet onder de voeten werd.


Batterie444 was vanaf het begin in het v2 lanceerprogramma de best getrainde eenheid bestaande uit technici, werktuigbouwkundigen en soldaten. Ze werden opgeleid in Peenemunde en moesten later ook in Heidelager, Polen, units mede opleiden om de V2 te lanceren. De batterie stond onder bevel van Hauptman Jürgen Müller een Pool die in het burgerleven electrotechnisch ingenieur was.


Zo'n 400 militairen  werden in Gaasterland verdeeld over een aantal gebouwen: Hotel Jans  en Hotel Rijsterbos maar ook in de villa van de Boerenschool (beter bekend als Medisch Kinderhuis Mooi Gaasterland) en particuliere huizen (zie lijsten )in de omgeving van Rijs. Een gedeelte kreeg een plaats in hotel-cafe Kippenburg en de naastgelegen boerderij van Botte Schotanus toendertijd van de fam.Keulen. De Duitsers verplichtten de omwonende mensen mee te werken om de militairen te huisvesten..

Op een zondag, vertelde Doekele Dijkstra, werden er 3 houten barakken bij de boerderij van zijn ouders aan de Mientwei nr. 1 geplaatst. Drie families, Visser ,van der Wal en Bosma uit Rijs hebben hier ( ze noemden het "yn it hôf ") hun toevlucht gezocht.





Onderkomens van Lehr- und Versuchsbatterie 444


 


 


Aanvoerroutes


Het station van Heerenveen was de plaats waar de eerste serie raketten van de trein met een mobiele 16 tons kraan op de vidalwagens werden getakeld. De locomotief met wagons waren gecamoufleerd om de vijand zo veel mogelijk te misleiden.


geel : route vanaf Heerenveen naar Balk. rood : route vanaf Sneek naar Balk.


16 tons kraan bron: v2rocket.com


transport op de vidalwagen bron: v2rocket.com


Ook op het station van Sneek werden V2's op vidalwagens getakeld. Van daaruit ging de route via Hommerts, Jutryp en Woudsend naar Balk via de Wilhelminastraat.


Hans van der Veer woonde in die straat en weet het nog best ; "In het donker kwamen de colonnes ons huis voorbij. Soms als Engelse jagers gespot werden dan doken de Duitse soldaten snel achter huizen en hagen. Ik heb verschillende raketten in de verte uit het Rijsterbos zien opstijgen ".


Bij Teernstra moest een scherpe bocht naar rechts gemaakt worden om op de Van Swinderenstraat  richting Kippenburg te komen . Een keer sneuvelde er een raam op de hoek bij Teernstra.


Een getuigenverslag van Wisse de Jong uit Balk.


rood : route Balk via Kippenburg naar het Rijsterbos.

 

Technisch station Kippenburg

Het hele transport van de vidalwagens met V2 raket vond plaats zogauw de duisternis was ingevallen. Enkele plaatsen zoals het park bij Thabor in Sneek en het Haskeplein in Balk fungeerden als tijdelijke schuilplaats. De brandstof, vloeibare zuurstof en alcohol, alsook de explosieven werden apart per auto aangevoerd.


 een brandstofwagen (opel Blitz ) bron: v2rocket.com


Vanaf de Houtdyk moesten ze over de stenen boogbrug van de Luts om bij Kippenburg te komen. Het was een vrij smalle brug die voor manouvreerproblemen zorgde. Nu nog zijn de beschadigingen te zien .


duidelijke beschadigingen door het v2 transport


Achter de voormalige kippenboerderij was een veldmagazijn ingericht waar gespecialiseerd personeel klaar stond om de raketten en andere materialen te ontvangen.Vervolgens werden verschillende tests uitgevoerd op de aandrijfsystemen ,de stuurinrichting, de alcoholtank en bedrading . Op deze locatie werd ook het 1000 kg zware explosief gemonteerd.


de V2 nu op de meillerwagen ,een lanceerwagen, geplaatst. bron: v2rocket.com


Getuigenverslag van Marten de Boer


Door getuigenverklaringen uit de weide omtrek ,krijgen we een beeld van wat er zoal gaande was. Ook meester Twerda , een onderwijzer uit Bakhuizen schreef een stukje in de "Stim fan Fryslan " van 20 juli 1945. Soms spreekt men elkaar tegen....


In de boerenschuur van de familie Keulen stond een Duitse radiowagen voor iedereen onzichtbaar. Waarschijnlijk stond deze radiowagen in contact met de commandowagen in het Rijsterbos. Van de commandant kreeg men opdracht om de volgende raket richting Rijsterbos te transporteren. De raket werd tijdelijk geparkeerd waar nu de snackbar is gelegen. Zo gauw de opdracht was gegeven werd begonnen tankauto's te vullen met water uit de Rijstervaart. Dit water werd gebruikt om de bomen ,de zo belanrijke camouflage , rondom de lanceerplaats nat te houden tijdens de lancering.


Onzichtbaar

Vanaf de weg was er niets dan een groot camouflagenet te zien, die was gespannen tussen  twee bomen in het bos. 



Een stille getuige....... een klos waaraan het camouflagenet hing.


Mislukte lanceringen.

Drie keer ging het mis tijdens de lancering. Op zaterdag 30 sept vlakbij het Vredestempeltje. Het Tempeltje werd verwoest en is later op de huidige plaats weer opgebouwd. Woensdag 11 okt boorde een raket zich vlak naast de Griene Leane in het bos. Op donderdag 19 okt ging het weer mis en explodeerde de raket in het bos naast de Middenleane. Zie kaartje.

 


commandowagen met lanceerplatform  bron:v2rocket.com


Die onzichtbaarheid blijft een intrigerend punt. Op luchtfoto's van de RAF is niets maar dan ook niets te zien van al die legervoertuigen en activiteiten. De Duitsers kozen de juiste momenten; vooral bij duisternis en ook de Gaasterlandse bossen waren ideaal om zaken te verstoppen. Je kunt je ook afvragen of er iemand een radioverbinding met Engeland had. Dan kon immers mooi de locatie worden doorgeseind. Geheim agenten zijn er wel geweest in Gaasterland maar net niet op dat moment.

De Duitsers besloten ondanks dat ze Londen nu niet konden bereiken zoveel mogelijk schade aan te brengen  . De dorpjes  Norwich en Ipswitch ,vlakbij Londen werden doelwit. De 49 raketten hadden echter  geen menselijke slachtoffers gemaakt . Er waren wel dieren geraakt en er was materiele schade. Een lijst met geraakte doelen  vindt u op de site van Jan Geert Vogelzang : Gaasterland in WOII  , klik hier.

Op 13 oktober 1944 werd een ander doel gekozen : de havenstad Antwerpen , de plaats die al door de geallieerden was terugveroverd .In deze stad zijn honderden slachtoffers gevallen. Een uitgebreid verslag door dhr.P.Serrien vindt u hier.


Luchtfoto van het Rijsterbos op 5 oktober 1944 (crown copyright OGL)


Pas tijdens de laatste lanceringen hebben de Engelsen kruispeilingen kunnen maken waarmee ze de vermoedelijke lanceerplaats traceerden. Er waren ook verkenningsvluchten uitgevoerd welke niet onopgemerkt bleven door de Duitsers.


Hawker Tempest


Munitie

                                                                      Munitie van de Hawker Tempest    ,  gemaakt in 1942  .                                                                                 

Toen negen Engelse jagers , van het type Hawker Tempest , van no.274 Squadron RAF met zware mitrailleurs het Rijsterbos onder vuur namen was Batterie 444 net een dag eerder uit Gaasterland verdwenen richting een nieuwe basis bij Den Haag. Het was toen zaterdag 21 oktober 1944. Een verslag is gevonden door Gerard Woltjer en is vertaald door Aletta Stevens.Zie document. en de vertaling.

Enkele waarnemingen van het vertrek van de lanceerploeg zijn in die tijd genoteerd in een soort "verkenningsrapport" door meester Wybren Bakker uit Idskenhuizen onder St.Nicolaasga.



 


Om een indruk te krijgen van het in gereedheid brengen en lanceren van een v2 klik hier.


Voor een lijst met lanceringen vanaf Rijs verwijzen we naar de site Gaasterland in WOII van J.G.Vogelzang.


Op de volgende site staat meer informatie over de ontwikkeling van de v2 in al zijn facetten : v2rocket.com


Besturingsmechanisme voor het luchtroer van de V2. Overblijfsel van een mislukte lancering in het Rijsterbos.


Overzicht waar het mechanisme heeft gezeten.(rechtsonder)bron:T.Dungan